Χαμένες όλες οι πατρίδες σου, παππού...Αυτή με βιάση που άφησεςκυνηγημένος σαν τ’ αγρίμιμες από άβατα βουνά διαβαίνοντας,μέρες συντηρημένοςμ’ αυτά που έλεγες με τίποταδεν τρώγονται ωμά, όποια η πείνα,με τη φρικτή ανάμνηση νωπήπατέρα κι αδελφής σφαγμένωναπ’ τα χέρια πρώην αδελφών,με μόνη ελπίδα σωτηρίαςτην Ελλάδα που σε πρόδωσε(κι ας λες οι ξένοι που μας έβαλανκαι μόνους μας αφήκανπως ήταν οι εχθροί).Χαμένη είν’ κι αυτήεδώ που ήρθες κάποτεγυρεύοντας μια νέα ζωή,απ’ το πηγάδι πίνονταςτο πρώτο σου γλυφό νερόπου σου ‘δειξαν με περιφρόνηση,αποξηραίνοντας βάλτους ατέλειωτουςνα κάνεις λίγη γη να μείνεις,να καλλιεργήσεις...Κι ως άρχισ’ η ζωή τριγύρω σουδειλά ν’ ανθίζει πάλι,τα χώματά σου πάτησανκαινούργιοι εχθροί,πήραν το βιος που μόχθησεςνα θρέψουν άσπλαχνους ξένους στρατούςκαι σ’ άβατα βουνά ξανά σε στείλαν.Και σαν κι αυτοί νικήθηκανκαταμεσής στο δρόμο βρέθηκεςσε διασταυρούμενα πυράαδελφοκτόνας μάχης,ενός πολέμου ίσαμε σήμεραπου ωραία και καλά κρατείκαι τρώει τα παιδιά μας.Αφού η Ελλάδα γι’ άλλη μια φοράπαππού σε πρόδωσε(κι από τον τάφο ας λες εσύοι ξένοι που ζητούν τα δανεικάπάντα οι εχθροί πως είναι).
Κι εκεί που λέγαμ' η ζωή μας στέρεψε,κι εκεί που ο ήλιος στέγνωσετις δύο τελευταίες μας σταγόνες,ανάμεσα στις φυλλωσιέςμες στο στενό δρομάκιμοναχική ξεπρόβαλε μια κρήνη.Κι ως ξεδιψάσαμεγια μια στιγμή μονάχα κοιταχτήκαμε.Κι απρόθυμα πάλι κινήσαμεψελλίζοντας, «ε και;»...
Σχόλιο:
Στην κλίμακα των ανθρώπινων ελαττωμάτων, τις δύο κορυφαίες θέσεις θεωρώ πως κατέχουν η αλαζονεία και η αγνωμοσύνη. Αν και η πρώτη φαντάζει πιο αποκρουστική, στην πραγματικότητα φέρει μία εγγενή τραγικότητα που, τελικά, την καθιστά ως και συμπαθητική! Ο αλαζόνας βιώνει πρόσκαιρα την πλανερή ευδαιμονία που χαρίζει η άγνοια της ειρωνείας του ανθρώπινου πεπρωμένου. Ως τη στιγμή της μοιραίας αποδόμησης του "Εγώ", όταν θα συνειδητοποιήσει με τρόπο οδυνηρό την ασημαντότητα της ύπαρξής του...
Η αγνωμοσύνη, από την άλλη, είναι μία ασυγχώρητη μικρότητα του ανθρώπου που από πεποίθηση (και όχι απλή αμηχανία) δεν αρθρώνει ποτέ τη λέξη "ευχαριστώ". Ακόμα και για την μεγαλύτερη ευεργεσία που του προσφέρεται...
Μην κατεβείς τη σκάλα βιαστικά!Κάθε σκαλί δεν είναι ίδιο μ’ όλα τ’ άλλα,δεν είν’ η ίδια πέτρα, το ίδιο μάρμαροίσως ούτε βαλμένο απ’ τον ίδιο εργάτη.Μπορεί κι από αλλού να ‘ναι φερμένο...Κάθε σκαλί είναι μια ιστορία που δε σου ‘μαθαν.Στάσου για λίγο κι αφουγκράσου την,υπάρχει κάτι και για σένα.Και το κατέβασμα μιας ταπεινής,μιας περιφρονημένης σκάλαςδίχως περίσκεψη που την πατούνχιλιάδες πόδια ανυποψίαστα,που την κοιτούν αδιάφοραχιλιάδες μάτια νεκρωμένων συνειδήσεων- ποιος ξέρει; - ίσως είν’ γι’ αυτούςπου δίχως έπαρση κοιτάζουν τα σκαλιάένα πολύτιμο ταξίδι αυτογνωσίας!
Για δες, κόσμος μαζεύτηκε έξω απ’ το παλάτι!Στρατιώτες με πολύχρωμες στολέςκαι μουσικές πολλέςκι ο βασιλιάς ντυμένος στο μετάξικαι οι κυρίες της Αυλήςμες στα φανταχτερά τους τα φορέματα…Άκου το πλήθος που επευφημείτο δοξασμένο άρχονταπου νικητής εγύρισε από τη μάχη!Μα ξάφνου σβήνουν τα κεριά.Σκοτάδι πέφτει στη σκηνήκι οι θεατές σιγά-σιγά την αίθουσα αδειάζουν.Χάρτινο ήτανε το σκηνικόζωγραφισμένο το παλάτικι ο βασιλιάς ένας φτωχός και μέτριος θεατρίνος.Ψεύτικα τα μετάξια τουψεύτικες κι οι πολύχρωμες στολές και τα φορέματα.Από ορχήστρα ταπεινή η μουσικήμα και το πλήθος που πριν λίγο ζητωκραύγαζεήταν κι αυτό μια χορωδία…Μάταιες οι εφήμερες οι δόξες κι οι τιμές!Κρατούνε λίγο σαν το φως απ’ τα κεριάκαι χάνονται στο φύσημα του αέρα.Σα μια καντέντσα ορχήστρας σ’ ένα έργο τραγικόκαι σαν απόηχος φωνών στο τέλος μελοδράματος,όταν θα φεύγουνε κι οι τελευταίοι θεατέςκαι τα χειροκροτήματα θα έχουνε πια σβήσει…
Σε τελεολογίες μεταφυσικέςαντίδοτο αναζητάςστη ματαιότητα της ύπαρξής σου.Βαδίζεις δίκαια σε κόσμο άδικοπροσμένοντας ανταμοιβήμιας υπερκόσμιας δικαιοσύνης.Κι αυτό τον κόσμο τον κατώτερομε έργα υψηλά υπηρετείς,ν’ αφήσουν αποτύπωμα στην υστεροφημία.Μα έρχονται ώρες πουτης ματαιότητας το αντίδοτοφαντάζει μάταιο κι αυτό.
Μ’ ένα χαμόγελο και δίχως δισταγμότις αυταπάτες τότε χαιρετάς.Αυτές που δεν παντρεύτηκες για να σωθείς...Ντίνος Πυργιώτης, Μάρτιος 2025
Σχόλιο:
Φιλοσοφικά μιλώντας, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε μία αιτιοκρατική και μία τελεολογική ερμηνεία των φαινομένων.
Ως αιτιοκρατία χαρακτηρίζουμε την φιλοσοφική θεωρία σύμφωνα με την οποία το κάθε τι που συμβαίνει καθορίζεται απόλυτα από προηγούμενες αιτίες και δεν γίνεται κατά τρόπο τυχαίο. Αν ονομάσουμε Α το αίτιο και Β το αποτέλεσμα, τότε μπορούμε να πούμε ότι το Β συνέβη επειδή προηγήθηκε το Α. Δηλαδή, το αίτιο καθορίζει το αποτέλεσμα.
Σύμφωνα με την τελεολογία, από την άλλη μεριά, τα πάντα στον κόσμο διέπονται από έναν σκοπό, προς εκπλήρωση του οποίου τείνουν. Δηλαδή, όλα τα φαινόμενα υπηρετούν μία προκαθορισμένη σκοπιμότητα. Έτσι, αν πάλι ονομάσουμε Α το αίτιο και Β το αποτέλεσμα, τότε λέμε ότι το Α συνέβη ώστε να επακολουθήσει το Β. Με άλλα λόγια, το αίτιο δικαιώνεται από το αποτέλεσμα.
(Σ’ αυτούς που τολμούν ν’ ανακαλύπτουν)
Τον εαυτό σου αναζητάςμες από μικρές, καθημερινέςυπερβάσεις...Μες από σκοτεινές ματιέςπου στάζουν αίμαπάνω απ’ της πόλης τα φώτα.Μες απ’ τους ήχους μυστικής καμπάναςπου αγκαλιάζουν πένθιμα την πόλησα νυχτώσει.Μες από μύρια μικρά ξεθαρρέματακαθένα τους θαρρείς που είναιτο πρώτο και το τελευταίο.Μες από παιδικά παραμύθιασε μονοπάτια ώριμα ειπωμέναπου οδηγούν σε γεύσεις πρωτόγνωρες.Μες από όρκους και υποσχέσειςμε ειλικρίνεια που δόθηκανμα ξέρεις δε θα τηρηθούν.Μες απ’ το σπαραγμόγια ένα τέλοςκανείς που δεν τολμά να δώσει.Μες απ’ τη θέα τού αύριοπου όλο αδυνατίζειπίσω από τις ψευδαισθήσεις τού σήμερα...
Αυτός ο στυλογράφος ο ακριβόςήταν δικός μου:κοίτα στο πλάι το μονόγραμμα!Αυτό το σπίτι το ψηλόσε μένα ανήκε:μες στο συρτάρι είναι τα συμβόλαια!Αυτό το ποίημα το εξαίσιοεγώ το έγραψα:πρόσεξε τ’ όνομά μου στο εξώφυλλο!Αυτό το πλήθος το τεράστιογια μένα ζητωκραύγαζε:σώπα και άκουσε στο δίσκο τα συνθήματα!Αυτή τη δωρεά τη γενναιόδωρηεγώ την είχα κάνει:για δες στην πινακίδα τα χρυσά τα γράμματα!Αυτοί που κλαιν με σπαραγμόγια μένα κλαίνε:διάβασε τ’ όνομά μου χαραγμένο στο σταυρό!... Όμως «εγώ» δεν είμαι πια Εγώ:Είμαι «εσύ», είμαι «εμείς»,είμ’ ό,τι πέρασε και ό,τι θάρθει,το χθες μαζί και τ’ αύριο,το εδώ και το εκεί αγκαλιασμένα στο παντού,ψυχή του Σύμπαντος και όλων των Συμπάντων!Τώρα πια λεύτερος,καμία αιτιότητα κρυφή να μη με σκιάζει...
1 Π.χ., ο δεύτερος θερμοδυναμικός νόμος, η διαστολή του σύμπαντος, η εξάπλωση της κβαντικής κυματοσυνάρτησης, κλπ. Δείτε ένα σχετικό άρθρο:
Εντάξει, ό,τι πεις εσύ!Είμαι ο Πήτερ Παν ποτέ που δε μεγάλωσε.Δεν είμαι αρκούντως τολμηρόςσαν είναι ν’ αναλάβω ευθύνες.Άφησα την πρωτοβουλία στο συνάδελφοκαι πήρε την προαγωγή.Φοβήθηκα να πάρω δάνειο για διακοπέςενώ, για δες ο γείτονας!Δεν υπερθεματίζω σε μαγκιές σαν οδηγώακόμα κι αν χυδαία προκαλούμαι.Το μόνο γιατρικό που μου χρειάζεταιείναι να πάω να κλαψουρίσω στη μαμά μου.Κι άμα τολμήσω να αρθρώσω άποψη που διαφωνείη λύση πάντα απλή:το κουβαδάκι μου και σ’ άλλη παραλία!Γι’ αυτή σου την πολύτιμη την τελευταία συμβουλήσκληρή μου φεμινίστρια, σ’ ευχαριστώ.Μια άλλη παραλία ανακάλυψαπου εκεί πια δε φοβάμαι να φοβάμαι!Για σένα μόνο ανησυχώ:Άνθρωποι ψεύτες, φθονεροίλένε τα βράδια πως γυρνάς τις γειτονιέςμε κλάματα κι ολοφυρμούς γυρεύοντας συμπόνιαγια κάποιον άκαρδο που αναίτια δήθεν σ’ άφησε.Κι αναρωτιέμαι εσύ, τόσο περήφανητέτοιες χυδαίες συκοφαντίες πώς ανέχεσαι.Όμως, ξέρω καλά: απαξιώνεις...
Τους πύργους έσβησε το κύμαπου είχαν χτίσει τα παιδιά,κρύφτηκε απρόθυματο τελευταίο κομμάτι ουρανούμες στο θολό που απόμεινε το γκρι.Εκεί που κάποτ’ αγναντεύαμε τα δειλινάστερέψαν από βλέμματα τα πέλαγα,μείνανε μάταια να καρτερούνκαράβια που δε θάρθουνε ποτέ.Έλαμπαν διάφανοι οι ορίζοντες,τα σπίτια ασπρίζαν στην αντικρινή ακτήπου τώρα πια φαντάζει μακρινήσα μια εικόνα μαγική πίσω απ’ τα σύννεφα.Χορτάρια αφρόντιστα, ξερά κλαδιάεκεί που ευωδιάζαν νυχτολούλουδα,από τις γλάστρες που στολίζαν την αυλήμονάχα έμεινε το χώμα...Εκεί που αναζητούσαμε δροσιάμόνα τους έμειναν τα δέντρα,εκεί που βρίσκαμε ζεστό ψωμίέμειναν μόνοι οι φούρνοι,εκεί που ολονυχτίς μεθούσαμεμονάχη έμειν’ η ταβέρνα,εκεί που μας ξυπνούσε η γειτονιάμόνα τους έμειναν τα σπίτια,εκεί που σβήναμε τη δίψα τ’ απογεύματαέμεινε μόνη η βρύση,εκεί που ανυποψίαστοι γελούσαμεέμεινε μόνη η θλίψη...
(Σ’ αυτούς που συνήθισαν)Βυθίζεσαι και πάλιστο πέλαγος της θύμησης.Γοργά που τρέχει η σκέψη!Σαν ξωτικά γυρνούν οι εικόνεςμες στο νου, σε βασανίζουνμε χρώματα, με μυρουδιές, μ’ ακούσματακαι γεύσεις ασυνταίριαστες...Και πάλι τι γοργάπου χάνεται η θύμηση!Μα πίσω θα ξανάρθειδυο κύματα μικρά να ξεσηκώσειστο τέλμα τούτο της προσαρμογής,εκεί που ζεις...
(Σ’ αυτούς που πάντα περιμένουν)Την πιο πολλή ζωή θαρρώ πως πέρασατον ταχυδρόμο καρτερώντας.Κι όταν ερχόταν πια δεν τον περίμενα.Το γράμμα ήταν παλιό,τα νέα γνωστά ή κι αδιάφορα.Έλεγα, «ίσως αύριο...».Και της αναμονής ο μάταιος ο κύκλοςπάλι αρχίνιζε,μ’ αναμονή ξανά για να τελειώσει...
(Σ’ αυτούς που δεν πιστεύουν μόνο ό,τι φαίνεται)Σκοτάδι έπεσε στην πλατεία της φυλακής,κάπου στα βορειοδυτικά παράλια.Δεν το συνηθίζω, μα κάτι μ’ έκανενα κοιτάξω στον ουρανό.Κι ήταν ένας κύκλος πελώριοςσα φωτοστέφανοστο κέντρο ακριβώς του θόλου.Μαζεύτηκαν κι άλλοι στην πλατεία- ειδήμονες κι αυτοί -κι όλοι μαζί μια εξήγηση ζητούσαμεγι’ αυτό το θαύμα που έχασκεπάνω απ’ τα κεφάλια μας.Κάποιοι λέγαν για διάθλαση,άλλοι για οπτική απάτη...Το προσκλητήριο το βραδινόμας διάκοψε τους στοχασμούς.Συναχθήκαμε στο υπόστεγονα καταμετρηθούμε.Μετά τη διάλυση, βιαστικάκινήσαμε για την πλατεία.Με μάτια ανυπόμονακοιτάξαμε στον ουρανό.Κι εκεί, πελώριοήταν στο κέντρο ένα σύννεφοστη θέση του κύκλουπου ίσως να μην υπήρξε ποτέ...
Ρωτάς ποιος είμαι.Δεν είμαι!Μορφή δεν έχωούτε ταυτότητα.Αν θέλειςμπορώ να πάρω τις μορφέςόλων αυτών που πέρασαναλλά δε λησμονήθηκαν.Είμαι καλός σ’ αυτό!Στο τέλος όπως πάνταθα γίνω ο αξιολάτρευτος «κανένας»που δε διεκδικεί υπόστασημες στη συνείδησή σου.Ως τη στιγμή που η νοσταλγίαθα σ’ ωθήσει πάλιένα βαρκάρη να ζητήσειςγενναίο μα κι επιδέξιο,για λίγο απ’ τον Άδηνα κλέψει τις σκιές...
